Cultuurladder helpt dat ?

Met enig venijn zei ze tegen me ‘ik vind één ladder al meer dan genoeg – maak het nou niet nog ingewikkelder’. Om de angel uit de discussie te halen antwoordde ik ‘niet te snel inderdaad, die ladder is maar een voorbeeld, neem het alsjeblieft niet te letterlijk’. We gingen weer terug naar de oorspronkelijke ladder. Gelukkig met iets meer ruimte om het ding ergens in een hoek te parkeren.Cultuur – bijvoorbeeld veiligheidscultuur – is een lastig en abstract begrip. Ik heb inmiddels afgeleerd om precies te definiëren wat een cultuur ‘is’. Dat levert net zoveel definities op als dat er meningen zijn over mensen, relaties of organisaties. Wat een cultuur ‘doet’ praat al een stuk makkelijker. En daar gaat het ook om. Welke gedrag, welke houding, welke systemen vind je bij een ‘rijke’ of ‘arme’ veiligheidscultuur, of een cultuur van hoog presteren, horen. Als je het over concreet waarneembare zaken kunt hebben, kun je meer op één lijn komen, ervaringen delen, en stappen maken.
Shell heeft ooit de Hearts and Minds ladder geïntroduceerd. Daarin onderscheiden ze vijf cultuurniveaus. In de loop der jaren zijn de termen aangepast en aangescherpt. Tegenwoordig spreek ik bij voorkeur over: [1] ontkennend, [2] reactief, [3] berekenend, [4] proactief en [5] generatief. Deze woorden helpen om met mensen een gedeeld beeld te maken van waar hun team of organisatie op dit moment staat. Het helpt ook om handen en voeten te geven aan een proactieve of generatieve cultuur, en welk gedrag, interactie, praktijken daar bij horen. Erg nuttig en vaak zeer verhelderend.
Maar het kan ook te goed gaan. Als je de ladder letterlijk gelijk stelt aan een huis-tuin-en-keuken ladder dan gebeuren er een paar dingen die niet echt helpen om stappen vooruit te maken. Mensen gaan er bijvoorbeeld van uit dat elke stap naar de volgende trede op dezelfde beweging neerkomt. Niets is minder waar. Om een cultuur waarin veiligheidsissues tot op het hoogste niveau ontkend worden, een stapje verder te brengen, al is het maar reactief, vraagt specifieke spieren, scherpe taal, en acties waar mensen niet omheen kunnen. Een cultuur die op niveau 3 zit, waarin systemen en protocollen op orde zijn, en mensen braaf doen wat is afgesproken, naar niveau 4 brengen, is geheel andere koek. Een vaak lange traditie van mensen disciplineren in het melden van near-misses, in het dragen van veiligheidsmiddelen, of in het gebruiken van checklists, moet je gaan vertellen dat het nog beter kan! Dat een proactieve cultuur niet kan leven op protocollen en vinklijstjes, maar op relaties nodig heeft waarin je elkaar mag aanspreken en werkwijzen waarin je gezamenlijk leert van wat er mis gaat of niet blijkt te werken.
Kortom de cultuurladder is geen gewone rechte ladder maar een combinatie van minstens twee ladders en met sporten van verschillend materiaal en stevigheid. Als ik dat zo zeg en lees denk ik: zo maak je het inderdaad erg ingewikkeld. Ik ben in mijn eigen val getrapt. Die cultuurladder heeft net als echte ladders een beperkte functie. Je kunt er niet een heel nieuw cultuurhuis mee verbouwen. Is ook niet nodig. Zodra mensen de vijf niveaus in de vingers hebben is een belangrijke stap gezet. En dan blijkt vaak dat er veel meer middelen zijn om naar een hoger niveau te gaan: de lift, springen, hijsen, torentje maken met collega’s.
Die laatste methode levert overigens het meeste op!

Leave a Comment

Next post: